dushkal list महाराष्ट्रातील खरीप हंगाम 2026 मध्ये राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती जाहीर करण्यात आली आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी याबाबत शासन निर्णय जारी केला आहे. या 265 तालुक्यांमध्ये Trigger-1 (प्रथम कळ) लागू झाल्याचे कृषी आयुक्तांच्या अहवालावरून स्पष्ट झाल्यानंतर शासनाने विविध उपाययोजना व सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती

शासन निर्णयानुसार, जून 2026 पासून झालेली पर्जन्याची तूट तसेच इतर संबंधित घटकांमुळे राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाल्याचे कृषी आयुक्तांच्या अहवालातून दिसून आले. त्यामुळे या तालुक्यांमध्ये Trigger-1 लागू करण्यात आला आहे.

या भागात जिल्हाधिकाऱ्यांनी पंचनाम्याची कार्यवाही तात्काळ सुरू करावी, तसेच सर्वेक्षण केलेल्या क्षेत्रातील पिकांची स्थिती दर्शविणारे फोटो आणि GPS coordinates संकलित करून अहवाल शासनाकडे सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

dushkal list दुष्काळग्रस्त 265 तालुक्यांसाठी कोणत्या सवलती?

शासनाने या 265 तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त भागासाठी विशेष बाब म्हणून विविध उपाययोजना आणि सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

यामध्ये पुढील उपाययोजनांचा समावेश आहे:

1. जमीन महसुलात सूट
2. पीक कर्जाचे पुनर्गठन
3. शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती
4. कृषी पंपाच्या चालू वीज बिलात सूट
5. शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
6. रोहयो अंतर्गत कामांच्या निकषात शिथिलता आणून अधिकाधिक कामे सुरू करणे
7. आवश्यक ठिकाणी टँकरद्वारे पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा
8. टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेती पंपाची वीज जोडणी खंडित न करणे
9. शेतीवर अवलंबून असलेल्या शेतकरी व मजुरांसाठी अन्नधान्याची व्यवस्था
10. जनावरांसाठी आवश्यक चाऱ्याची व्यवस्था
11. जलसंधारणाची कामे सुरू करणे
12. पिण्याचे पाणी आणि जनावरांच्या पाण्याचे नियोजन करणे.

वीज बिलाबाबत महत्त्वाची माहिती

शासन निर्णयात कृषी पंपाच्या चालू वीज बिलातील सवलतीचा उल्लेख आहे. 7.5 हॉर्सपॉवरपर्यंत क्षमतेच्या वीजपंपांचे वीज बिल यापूर्वीच माफ करण्यात आले आहे, तर त्यापेक्षा जास्त क्षमतेच्या पंपांना सदर सवलत लागू असेल, असे शासन निर्णयात नमूद करण्यात आले आहे.

पीक नुकसान भरपाई कधी मिळणार?

शेतकऱ्यांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे पीक नुकसानीची मदत या शासन निर्णयातून थेट जाहीर करण्यात आलेली नाही.

शासन निर्णयात स्पष्ट करण्यात आले आहे की, या 265 तालुक्यांमधील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना शेतपिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत विहित कार्यपद्धती पूर्ण करून स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाईल. त्यामुळे सध्या जाहीर झालेल्या या निर्णयाकडे दुष्काळी उपाययोजना व सवलतींचा निर्णय म्हणून पाहणे महत्त्वाचे आहे.

जिल्हानिहाय दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी

शासन निर्णयाच्या परिशिष्ट-1 मध्ये खरीप हंगाम 2026 मध्ये Trigger-1 लागू झालेल्या तालुक्यांची जिल्हानिहाय यादी देण्यात आली आहे.

प्रमुख जिल्ह्यांतील तालुके

रायगड – 1:
श्रीवर्धन

रत्नागिरी – 3:
रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर

सिंधुदुर्ग – 8:
सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला

नाशिक – 10:
मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा

धुळे – 4:
धुळे, साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर

जळगाव – 15:
एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल

नंदुरबार – 6:
अक्कलकुवा, शहादा, नंदुरबार, नवापूर, तळोदा, अक्राणी

अहिल्यानगर – 14:
नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता.

पुणे विभागातील तालुके

पुणे – 8: भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर

सोलापूर – 11: उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा

सांगली – 4: मिरज, आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ

सातारा – 6: सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा, महाबळेश्वर.

मराठवाड्यातील महत्त्वाचे जिल्हे

बीड – 11 तालुके:
बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, आंबेजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी.

लातूर – 10 तालुके:
लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट.

धाराशिव – 8 तालुके:
धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परंडा, उमरगा.

नांदेड – 14 तालुके:
नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव.

परभणी – 9 तालुके:
पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी.

हिंगोली – 5 तालुके:
हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत.

विदर्भातील तालुके

शासनाच्या परिशिष्टानुसार बुलढाणा, अमरावती, अकोला, वाशिम, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांतील अनेक तालुक्यांमध्ये Trigger-1 लागू करण्यात आला आहे. यामध्ये यवतमाळ जिल्ह्यात 16, अमरावतीमध्ये 14, नागपूरमध्ये 14 आणि चंद्रपूरमध्ये 12 तालुके आहेत.

शासनाच्या परिशिष्ट-1 मध्ये शेवटी एकूण 265 तालुके असल्याचे स्पष्ट नमूद करण्यात आले आहे.

शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

या निर्णयामुळे संबंधित तालुक्यांमध्ये दुष्काळी उपाययोजना लागू होणार आहेत. विशेषतः पीक कर्ज पुनर्गठन, कर्जवसुलीस स्थगिती, महसुलात सूट, पाणीपुरवठा, चारा व्यवस्था आणि रोजगाराच्या कामांना गती देण्यासंदर्भात शासनाने निर्देश दिले आहेत.

मात्र पीक नुकसान भरपाईची रक्कम किती मिळणार आणि कोणत्या निकषानुसार मिळणार याबाबत स्वतंत्र शासन निर्णय होणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पुढील शासन निर्णय आणि स्थानिक प्रशासनाकडून होणाऱ्या पंचनाम्याच्या प्रक्रियेची माहिती लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

शासन निर्णयाची माहिती

हा शासन निर्णय महाराष्ट्र शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी केला आहे. शासन निर्णय क्रमांक समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2 असा आहे.